สัญญาณเตือนการสูญเสียการได้ยินในเด็ก ที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม

การสังเกตสัญญาณของการสูญเสียการได้ยินในเด็กตั้งแต่ระยะแรกมีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากการได้ยินเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาภาษา การสื่อสาร การเรียนรู้ และการเข้าสังคม เด็กเรียนรู้โลกผ่านเสียงรอบตัว หากการได้ยินลดลง พัฒนาการในหลายด้านอาจได้รับผลกระทบโดยไม่ทันสังเกต

สิ่งที่ท้าทายคือ ภาวะการสูญเสียการได้ยินในเด็กมักไม่แสดงอาการชัดเจนในระยะแรก ทำให้ผู้ปกครองอาจสังเกตได้ยาก

อย่างไรก็ตาม หากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้เด็กสามารถพัฒนาทักษะด้านการฟัง การพูด และการสื่อสารได้อย่างเต็มศักยภาพ

บทความนี้จะพาคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจในประเด็นสำคัญ ได้แก่

1. สาเหตุที่พบบ่อย
2. สัญญาณเตือนการสูญเสียการได้ยินในเด็กทุกช่วงวัย
3. การวินิจฉัยภาวะการสูญเสียการได้ยินในเด็ก
4. ทางเลือกในการฟื้นฟูการได้ยิน
5. การดูแลและติดตามผลหลังการใช้ประสาทหูเทียม

1. สาเหตุที่พบบ่อยของการสูญเสียการได้ยินในเด็ก

การสูญเสียการได้ยินในเด็กสามารถเกิดได้ทั้งแบบชั่วคราวและถาวร โดยสาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

 1.1 ของเหลวคั่งในหูชั้นกลาง หรือการติดเชื้อในหู

ของเหลวในหูชั้นกลางมักเกิดจากหวัด การติดเชื้อในหู หรือพฤติกรรมบางอย่าง เช่น การดื่มนมในท่านอนราบ ซึ่งอาจทำให้การได้ยินลดลงชั่วคราวหรือได้ยินเสียงไม่ชัดเจน

ภาวะนี้พบได้บ่อยในเด็กเล็ก และมักดีขึ้นเมื่อได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

1.2 พันธุกรรม

เด็กบางรายอาจมีภาวะสูญเสียการได้ยินจากพันธุกรรม แม้ไม่มีประวัติในครอบครัวมาก่อน

1.3 การติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์หรือโรคติดเชื้อบางชนิด

การติดเชื้อทั้งก่อนและหลังคลอดสามารถส่งผลต่อระบบการได้ยิน เช่น

• ไซโตเมกาโลไวรัส (Cytomegalovirus หรือ CMV)
• หัดเยอรมัน (Rubella)
• โรคท็อกโซพลาสโมซิส (Toxoplasmosis)
• ซิฟิลิส (Syphilis)
• ไวรัสซิกา (Zika virus)
• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ (Meningitis)
• โรคหัด (Measles)
• โรคคางทูม (Mumps)
• รวมถึงยาบางชนิด เช่น กลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์ (Aminoglycosides) อาจส่งผลต่อการได้ยินได้ในบางกรณี

1.4 ปัจจัยเกี่ยวกับการคลอด

ความเสี่ยงอาจเพิ่มขึ้นในกรณี เช่น

• คลอดก่อนกำหนด
• น้ำหนักแรกเกิดต่ำ
• เข้ารับการรักษาใน NICU นานกว่า 5 วัน
• ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด
• คะแนน Apgar ต่ำผิดปกติ

1.5 การสัมผัสเสียงดัง

การได้รับเสียงดังต่อเนื่อง เช่น เพลงเสียงดัง พลุ หรือดอกไม้ไฟ อาจส่งผลต่อการได้ยินในระยะยาว

1.6 สาเหตุอื่น ๆ

• การบาดเจ็บที่ศีรษะ
• ความผิดปกติของเส้นประสาทการได้ยิน (ANSD)
• ในบางกรณีอาจไม่สามารถระบุสาเหตุที่ชัดเจนได้ แม้ได้รับการตรวจอย่างละเอียด

2. สัญญาณเตือนการสูญเสียการได้ยินในเด็กทุกช่วงวัย

* ไม่ตอบสนองต่อเสียงอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเมื่อมองไม่เห็นผู้พูด
* พูดว่า “อะไรนะ” หรือ “ห๊ะ” บ่อยครั้ง
* เปิดเสียงทีวี โทรศัพท์ หรือแท็บเล็ตดังผิดปกติ
* ต้องอาศัยการมองหน้า หรือการอ่านริมฝีปาก
* มีปัญหาในการฟังในสภาพแวดล้อมที่มีเสียงรบกวน
* พูดไม่ชัด หรือมีพัฒนาการทางภาษาล่าช้ากว่าเด็กวัยเดียวกัน

2.1 สัญญาณในทารก (0–12 เดือน)

อายุ 0–6 เดือน

• ไม่สะดุ้งเมื่อได้ยินเสียงดัง
• ไม่ตอบสนองต่อเสียงพ่อแม่หรือผู้ดูแล
• ไม่ส่งเสียงอ้อแอ้เมื่ออายุ 3 เดือน
• ไม่หันหาเสียงเมื่ออายุ 6 เดือน

อายุ 6–12 เดือน

• ไม่หันตามชื่อเรียก
• ส่งเสียงอ้อแอ้น้อยลง หรือไม่เป็นไปตามวัย
• ไม่เริ่มพูดคำแรกเมื่ออายุ 12 เดือน

2.2 สัญญาณในเด็กวัยหัดเดิน (1–3 ปี)

อายุ 1 ปี

• ยังไม่พูดคำง่าย ๆ เช่น “แม่” หรือ “พ่อ”
• ใช้ท่าทางแทนการสื่อสาร
• ไม่ตอบสนองเมื่อเรียกจากด้านหลัง
• ส่งเสียงน้อยกว่าปกติ

อายุ 2 ปี

• มีคลังคำศัพท์น้อยกว่าที่ควร
• ไม่เข้าใจคำสั่งง่าย ๆ
• หงุดหงิดจากการสื่อสารลำบาก
• อาจมีพฤติกรรมจับหรือดึงหู ร่วมกับอาการอื่น ๆ เช่น มีไข้ ร้องกวน หรือหงุดหงิดผิดปกติ

อายุ 3 ปี

• พูดไม่ชัดจนคนภายนอกครอบครัวฟังไม่เข้าใจ
• สับสนคำที่เสียงคล้ายกัน
• ตอบสนองเฉพาะเมื่อมองเห็นผู้พูด

2.3 สัญญาณในเด็กวัยก่อนเรียนและวัยเรียน (4–7 ปี)

อายุ 4–5 ปี

• ออกเสียงผิดหรือละเสียงในคำ
• ต้องให้พูดซ้ำบ่อยครั้ง
• มีปัญหาด้านพัฒนาการทางภาษา
• ฟังในที่มีเสียงรบกวนได้ยาก
• ดูเหมือนไม่ตั้งใจหรือขาดสมาธิ
• ทำตามคำสั่งหลายขั้นตอนลำบาก

อายุ 6–7 ปี

• มีปัญหาเรื่องการอ่านหรือการสะกดคำ
• บอกว่าเพื่อนพูดไม่ชัด
• มักนั่งใกล้แหล่งเสียง เช่น โทรทัศน์หรือลำโพง
• เหนื่อยหรือหงุดหงิดหลังเลิกเรียน
• ได้ยินเสียงจากระยะไกลได้ยาก
• มีอาการปวดหรือไม่สบายหูบ่อยครั้ง

3. การวินิจฉัยภาวะการสูญเสียการได้ยินในเด็ก

การตรวจการได้ยินในเด็กเป็นการตรวจที่ปลอดภัย ไม่เจ็บ และออกแบบให้เหมาะสมกับแต่ละช่วงวัย อาจรวมถึงการตรวจคัดกรองทารกแรกเกิด (OAE, ABR) และการทดสอบการได้ยินตามวัยโดยผู้เชี่ยวชาญด้านการได้ยิน

หากพบความผิดปกติ เช่น พัฒนาการทางภาษาล่าช้า พูดไม่ชัด หรือสื่อสารลำบาก ควรเข้ารับการตรวจโดยเร็ว

4. ทางเลือกในการฟื้นฟูการได้ยินในเด็ก

การดูแลขึ้นอยู่กับสาเหตุและระดับความรุนแรง โดยเริ่มจากการรักษาสาเหตุที่แก้ไขได้ก่อน หากไม่สามารถแก้ไขได้ อาจพิจารณาใช้อุปกรณ์ช่วยฟังหรือประสาทหูเทียม

4.1 เครื่องช่วยฟัง

เหมาะสำหรับผู้ที่มีการสูญเสียการได้ยินระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง รวมถึงบางกรณีของการสูญเสียการได้ยินแบบนำเสียงหรือแบบผสม ช่วยขยายเสียงเพื่อให้เด็กเข้าถึงเสียงพูดและสิ่งแวดล้อมได้ดีขึ้น

4.2 ประสาทหูเทียม (Cochlear Implant)

เหมาะสำหรับเด็กที่มีการสูญเสียการได้ยินระดับรุนแรง หรือไม่ได้รับประโยชน์จากเครื่องช่วยฟังแล้ว โดยอุปกรณ์จะส่งสัญญาณเสียงไปยังเส้นประสาทการได้ยิน เพื่อให้สมองสามารถแปลสัญญาณเสียงได้

การได้รับเสียงตั้งแต่ช่วงต้นชีวิตมีความสำคัญต่อพัฒนาการด้านภาษา การเรียนรู้ และการเข้าสังคม

5. การดูแลและติดตามผลหลังการใช้ประสาทหูเทียม

 การผ่าตัดและการเปิดใช้งาน

หลังการผ่าตัดและพักฟื้น อุปกรณ์จะถูกเปิดใช้งาน และเด็กจะเริ่มรับรู้เสียงผ่านระบบการได้ยินใหม่

 การติดตามดูแล

ต้องมีการติดตามอย่างต่อเนื่องกับผู้เชี่ยวชาญ เพื่อปรับตั้งค่าอุปกรณ์และส่งเสริมพัฒนาการด้านการฟัง

 บทบาทของครอบครัว

การพูดคุย อ่านหนังสือ ร้องเพลง และทำกิจกรรมร่วมกันในชีวิตประจำวันมีบทบาทสำคัญต่อพัฒนาการทางภาษาและการสื่อสารของเด็ก

สิ่งสำคัญที่ควรรู้

การสูญเสียการได้ยินในเด็กสามารถส่งผลต่อพัฒนาการด้านภาษา การเรียนรู้ และการสื่อสารได้ การสังเกตสัญญาณตั้งแต่เนิ่น ๆ และได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมจะช่วยให้เด็กพัฒนาได้อย่างเต็มศักยภาพ

ปัจจุบันมีทางเลือกในการดูแลที่หลากหลาย ตั้งแต่เครื่องช่วยฟังไปจนถึงประสาทหูเทียม โดยการดูแลร่วมกันระหว่างทีมผู้เชี่ยวชาญและครอบครัวมีบทบาทสำคัญต่อพัฒนาการระยะยาว

อ้างอิงจาก
MED-EL blog
World Health Organization (WHO)
Centers for Disease Control and Prevention

• Facebook
• Twitter
• Line