ทำความรู้จักเชื้อไวรัส CMV สาเหตุสำคัญของการสูญเสียการได้ยินตั้งแต่กำเนิดในเด็กเล็ก

หลายคนอาจไม่คุ้นเคยกับชื่อ “ไซโตเมกาโลไวรัส” หรือ CMV (Cytomegalovirus) แม้ว่าไวรัสชนิดนี้จะพบได้บ่อยก็ตาม คนส่วนใหญ่อาจเคยติดเชื้อโดยไม่รู้ตัว เนื่องจาก CMV มักไม่แสดงอาการหรือมีอาการเพียงเล็กน้อย อย่างไรก็ตาม สำหรับหญิงตั้งครรภ์และทารกในครรภ์ การติดเชื้อ CMV อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาวได้

หากการติดเชื้อเกิดขึ้นในระหว่างตั้งครรภ์ เชื้ออาจถ่ายทอดจากมารดาสู่ทารกในครรภ์และก่อให้เกิด Congenital CMV (การติดเชื้อ CMV แต่กำเนิด) ซึ่งถือเป็นสาเหตุจากการติดเชื้อที่พบบ่อยที่สุดของภาวะสูญเสียการได้ยินแต่กำเนิดในเด็ก นอกจากนี้ยังอาจส่งผลต่อพัฒนาการ การมองเห็น และระบบประสาทของเด็กได้

บทความนี้จะพาคุณไปรู้จัก CMV ตั้งแต่สาเหตุ การติดต่อ อาการ การรักษา ไปจนถึงผลกระทบต่อการได้ยิน และแนวทางการป้องกัน

CMV (Cytomegalovirus) คืออะไร?

CMV (Cytomegalovirus) คือไวรัสชนิดหนึ่งในกลุ่ม Herpesviridae ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับไวรัสอีสุกอีใสและไวรัสเริม

พบได้ทั่วโลกและทุกคนมีโอกาสติดเชื้อได้ เมื่อได้รับเชื้อแล้ว ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกัน แต่ไม่สามารถกำจัดไวรัสได้ทั้งหมด ทำให้เชื้อคงอยู่ในร่างกายตลอดชีวิตในภาวะแฝง (latent infection) และอาจกลับมาทำงานอีกครั้งเมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอ

โดยคนที่มีสุขภาพแข็งแรงส่วนใหญ่มักไม่มีอาการหรือมีอาการเพียงเล็กน้อย แต่ในหญิงตั้งครรภ์ ทารกในครรภ์ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง CMV อาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

CMV ติดต่อได้อย่างไร?

CMV ติดต่อผ่านสารคัดหลั่งของร่างกาย เช่น น้ำลาย ปัสสาวะ เลือด น้ำอสุจิ สารคัดหลั่งทางช่องคลอด และน้ำนมแม่ ซึ่งการติดเชื้ออาจเกิดจาก

• สัมผัสน้ำลายหรือปัสสาวะของเด็กเล็ก
• การมีเพศสัมพันธ์
• การตั้งครรภ์ (จากแม่สู่ลูก)
• การปลูกถ่ายอวัยวะ
• การรับเลือด

เด็กเล็กเป็นหนึ่งในแหล่งแพร่เชื้อที่สำคัญ เนื่องจากสามารถพบเชื้อในน้ำลายและปัสสาวะได้นานหลายเดือนหลังติดเชื้อ

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงจาก CMV?

แม้ว่าทุกคนสามารถติดเชื้อ CMV ได้ แต่กลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

1. หญิงตั้งครรภ์

หากติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์ เชื้อสามารถผ่านรกไปสู่ทารกได้

2. ทารกในครรภ์

อาจเกิดการติดเชื้อ CMV แต่กำเนิด (Congenital CMV) ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดปัญหา เช่น

• การสูญเสียการได้ยิน
• พัฒนาการล่าช้า
• ปัญหาการมองเห็น
• ความผิดปกติของสมอง

3. ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น

• ผู้ป่วย HIV
• ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ
• ผู้ได้รับยาเคมีบำบัด
• ผู้ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน

อาจเกิดการติดเชื้อรุนแรงที่: ตา ปอด ตับ ทางเดินอาหาร และสมอง

อาการของ CMV

1. ในผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรง

ส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ แต่บางรายอาจมีอาการคล้ายไข้หวัดหรือโรคโมโนนิวคลีโอซิส (Mononucleosis) เช่น

• ไข้
• เจ็บคอ
• อ่อนเพลีย
• ต่อมน้ำเหลืองโต
• ปวดเมื่อยตามร่างกาย

2. ในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

CMV อาจก่อให้เกิดการติดเชื้อรุนแรงในหลายอวัยวะ เช่น ปอด ตา สมอง ตับ และระบบทางเดินอาหาร

3. ทารกที่ติดเชื้อตั้งแต่อยู่ในครรภ์

อาจพบอาการตั้งแต่แรกเกิด เช่น

• ตัวเหลือง
• น้ำหนักแรกเกิดน้อย
• ศีรษะเล็ก
• ตับและม้ามโต
• ชัก
• จอประสาทตาผิดปกติ
• ผื่น

ผลกระทบระยะยาวอาจเกิด

• สูญเสียการได้ยิน
• พัฒนาการล่าช้า
• การมองเห็นผิดปกติ
• ความบกพร่องทางการเคลื่อนไหว

ทำไม CMV จึงส่งผลต่อการได้ยิน?

เมื่อทารกได้รับเชื้อ CMV ตั้งแต่อยู่ในครรภ์ เชื้ออาจส่งผลต่อโครงสร้างของหูชั้นใน โดยเฉพาะคอเคลีย (Cochlea) ซึ่งทำหน้าที่เปลี่ยนเสียงเป็นสัญญาณประสาท รวมถึงเส้นประสาทการได้ยิน ทำให้กระบวนการรับและส่งผ่านสัญญาณเสียงไปยังสมองผิดปกติและเกิดการสูญเสียการได้ยินได้

การติดเชื้อ CMV แต่กำเนิด (Congenital CMV) ถือเป็นสาเหตุจากการติดเชื้อที่พบบ่อยที่สุดของภาวะสูญเสียการได้ยินแต่กำเนิด

เด็กบางคนอาจสูญเสียการได้ยินตั้งแต่แรกเกิด ขณะที่บางรายอาจเริ่มสูญเสียการได้ยินภายหลัง แม้ว่าผลการตรวจคัดกรองการได้ยินแรกเกิดจะเป็นปกติ โดยอาจเกิดขึ้นเพียงข้างเดียวหรือทั้ง 2 ข้าง และมีลักษณะค่อยเป็นค่อยไป (progressive hearing loss) หรือเกิดขึ้นภายหลัง (late-onset hearing loss)

ด้วยเหตุนี้ เด็กที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น Congenital CMV จึงควรได้รับการติดตามการได้ยินอย่างต่อเนื่องตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อให้สามารถตรวจพบความผิดปกติและได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

CMV กับความเสี่ยงต่อการสูญเสียการได้ยินในเด็ก

ข้อมูลจาก CDC ระบุว่า เด็กประมาณ 1 ใน 200 คนเกิดมาพร้อมภาวะติดเชื้อ CMV แต่กำเนิด และประมาณ 1 ใน 5 ของเด็กกลุ่มนี้อาจมีอาการหรือปัญหาสุขภาพระยะยาว เช่น การสูญเสียการได้ยิน การมองเห็นผิดปกติ หรือพัฒนาการล่าช้า

*CDC (Centers for Disease Control and Prevention) หรือ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งชาติสหรัฐอเมริกา*

การวินิจฉัย

แพทย์อาจพิจารณาตรวจ

• เลือด
• ปัสสาวะ
• น้ำลาย
• ตรวจสารพันธุกรรมของไวรัส (PCR)

สำหรับทารกที่สงสัย Congenital CMV ควรได้รับการตรวจภายใน 21 วันหลังคลอด เพื่อช่วยยืนยันว่าเป็นการติดเชื้อตั้งแต่ในครรภ์ ไม่ใช่หลังคลอด

การรักษา

1. สำหรับคนทั่วไป
ส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องรักษา เพราะร่างกายสามารถควบคุมเชื้อได้เอง โดยการรักษาจะขึ้นอยู่กับอายุ ความรุนแรงของโรค ภาวะภูมิคุ้มกัน และดุลยพินิจของแพทย์

2. สำหรับผู้ป่วยรุนแรง
แพทย์อาจให้ยาต้านไวรัส เช่น

• Ganciclovir
• Valganciclovir

เพื่อลดการเพิ่มจำนวนของไวรัส 

ทั้งนี้ ยาต้านไวรัสไม่ได้เหมาะสำหรับผู้ป่วยทุกราย การพิจารณาใช้ยาควรอยู่ภายใต้ดุลยพินิจของแพทย์ เนื่องจากอาจมีผลข้างเคียงและจำเป็นต้องติดตามการรักษาอย่างใกล้ชิด 

3. สำหรับทารกที่มีการติดเชื้อ CMV แต่กำเนิด
แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัส เช่น Ganciclovir หรือ Valganciclovir ในทารกที่เข้าเกณฑ์การรักษา โดยการเริ่มรักษาในช่วงเวลาที่เหมาะสมอาจช่วยลดความรุนแรงของโรค และลดความเสี่ยงต่อผลกระทบด้านการได้ยินและพัฒนาการในระยะยาว ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์

ป้องกันได้อย่างไร?

ปัจจุบัน ยังไม่มีวัคซีนป้องกัน CMV ที่ได้รับอนุมัติใช้ทั่วไป

วิธีลดความเสี่ยง ได้แก่

• ล้างมือด้วยสบู่หลังเปลี่ยนผ้าอ้อม
• ไม่ใช้ช้อน แก้วน้ำ หรือหลอดร่วมกับเด็กเล็ก
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำลายเด็กเล็กโดยตรง
• รักษาสุขอนามัย
• มีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย

โดยเฉพาะหญิงตั้งครรภ์ควรระมัดระวังการสัมผัสน้ำลายและปัสสาวะของเด็กเล็ก เพราะเป็นแหล่งแพร่เชื้อที่สำคัญ

ข้อควรรู้

• CMV เป็นไวรัสที่พบได้ทั่วโลก และคนส่วนใหญ่อาจติดเชื้อโดยไม่รู้ตัว
• หลังติดเชื้อ เชื้อสามารถแฝงอยู่ในร่างกายตลอดชีวิต
• ในคนสุขภาพแข็งแรง CMV มักไม่ก่อให้เกิดอาการรุนแรง
• แต่หญิงตั้งครรภ์ ทารก และผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่องอาจมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน
• Congenital CMV เป็นสาเหตุจากการติดเชื้อที่พบบ่อยที่สุดของการสูญเสียการได้ยินแต่กำเนิด
• เด็กที่มี Congenital CMV ควรได้รับการติดตามการได้ยิน พัฒนาการด้านภาษา และการสื่อสารอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าผลตรวจคัดกรองการได้ยินแรกเกิดจะปกติก็ตาม เนื่องจากอาจมีการสูญเสียการได้ยินเกิดขึ้นภายหลังได้

เด็กที่ติดเชื้อ CMV ทุกคนจะสูญเสียการได้ยินหรือไม่?

ไม่จำเป็น เด็กที่ติดเชื้อ CMV แต่กำเนิดจำนวนมากไม่มีการสูญเสียการได้ยิน อย่างไรก็ตาม เด็กบางรายอาจสูญเสียการได้ยินตั้งแต่แรกเกิด หรือเกิดขึ้นภายหลัง แม้ว่าผลการตรวจคัดกรองการได้ยินแรกเกิดจะเป็นปกติก็ตาม ดังนั้น การติดตามการได้ยินอย่างต่อเนื่องจึงมีความสำคัญ

หากเด็กสูญเสียการได้ยินจาก CMV

หากเด็กสูญเสียการได้ยินตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจาก CMV เด็กอาจได้รับการฟื้นฟูการได้ยินด้วยวิธีต่าง ๆ ตามความเหมาะสม ดังนี้

• การตรวจประเมินการได้ยินอย่างสม่ำเสมอ
• การนัดติดตามการรักษาโดยแพทย์หู คอ จมูก
• พิจารณาใส่เครื่องช่วยฟัง หรือผ่าตัดฝังประสาทหูเทียมในเด็กที่มีการสูญเสียการได้ยินระดับรุนแรงถึงรุนแรงมาก
• การฝึกฟัง กระตุ้นภาษาและการพูด

ซึ่งแนวทางการรักษาและฟื้นฟูอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย ดังนั้นผู้ป่วยจึงควรได้รับการประเมินและวางแผนการรักษาโดยแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านการได้ยิน

เมื่อใดควรพบแพทย์

ควรพบแพทย์หาก..

• กำลังตั้งครรภ์และสงสัยว่าได้รับเชื้อ
• ทารกมีอาการผิดปกติ
• เด็กได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น Congenital CMV
• เด็กเริ่มตอบสนองต่อเสียงลดลง
• พัฒนาการด้านภาษาและการพูดล่าช้า

สรุป

แม้ว่า CMV จะเป็นไวรัสที่พบได้บ่อยและมักไม่แสดงอาการโดยเฉพาะในผู้ใหญ่ แต่การติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์อาจส่งผลต่อทารก โดยเฉพาะการสูญเสียการได้ยินแต่กำเนิด ซึ่งอาจเกิดขึ้นตั้งแต่แรกเกิดหรือเกิดขึ้นภายหลัง การป้องกัน การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และการติดตามการได้ยินอย่างต่อเนื่อง ล้วนมีบทบาทสำคัญในการช่วยให้เด็กได้รับการดูแลและฟื้นฟูอย่างเหมาะสม เพื่อส่งเสริมพัฒนาการด้านการฟัง ภาษา การสื่อสาร และคุณภาพชีวิตในระยะยาว

หมายเหตุ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ด้านสุขภาพเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ หากสงสัยว่าตนเองหรือบุตรหลานมีความเสี่ยงหรือมีอาการที่เกี่ยวข้องกับ CMV ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม

แหล่งอ้างอิง

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Cytomegalovirus (CMV).

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Congenital CMV Infection.

National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Cytomegalovirus (CMV) and Hearing Loss.

National CMV Foundation. Congenital CMV Resources.

• Facebook
• Twitter
• Line