ทำความเข้าใจ 4 ลักษณะอาการที่อาจพบในโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน

อาการโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน (Ménière’s disease) เป็นความผิดปกติของหูชั้นในที่เกี่ยวข้องกับทั้ง การได้ยินและการทรงตัว อาการที่พบได้ ได้แก่ บ้านหมุนเป็นช่วง ๆ การได้ยินลดลง เสียงรบกวนในหู และความรู้สึกแน่นหรืออื้อในหู โดยอาการและความรุนแรงแตกต่างกันไปในแต่ละคน

สิ่งสำคัญที่ควรทำความเข้าใจก่อนคือ โรคน้ำในหูไม่เท่ากันไม่ได้มีการแบ่งเป็น “4 ระยะ” อย่างเป็นทางการสำหรับใช้วินิจฉัยโรค แพทย์จะพิจารณาจากลักษณะอาการ ระยะเวลาที่เกิดอาการ ผลตรวจการได้ยิน และข้อมูลทางการแพทย์อื่น ๆ ร่วมกัน

ดังนั้น “4 ลักษณะอาการ” ในบทความนี้จึงเป็นเพียงกรอบเพื่อช่วยให้เข้าใจรูปแบบอาการที่อาจพบได้ในผู้ป่วยโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนจะเป็นครบทั้ง 4 ลักษณะ หรืออาการจะต้องเกิดขึ้นตามลำดับดังกล่าว บางคนอาจมีอาการบ้านหมุนเป็นครั้งคราวและมีช่วงที่อาการสงบเป็นเวลานาน ขณะที่บางคนอาจมีการสูญเสียการได้ยินหรือปัญหาการทรงตัวที่คงอยู่นานขึ้น

อาการโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน

อาการของโรคน้ำในหูไม่เท่ากันแตกต่างกันในแต่ละคน อาการอาจเป็น ๆ หาย ๆ มีช่วงที่อาการสงบ หรือมีการเปลี่ยนแปลงของการได้ยินและการทรงตัวเมื่อเวลาผ่านไป เพื่อให้เห็นภาพรวมได้ง่ายขึ้น เราสามารถจัดลักษณะอาการที่อาจพบได้ออกเป็น 4 ลักษณะเพื่อการอธิบาย ดังนี้

1. อาการบ้านหมุนและการได้ยินอาจขึ้น ๆ ลง ๆ

• บ้านหมุน: เกิดเป็นช่วง ๆ
• การได้ยิน: อาจเปลี่ยนแปลงขึ้น ๆ ลง ๆ
• เสียงรบกวน / แน่นหู: อาจเกิดร่วมด้วย
• การทรงตัว: ระหว่างไม่มีอาการ บางคนอาจรู้สึกใกล้เคียงปกติ

2. การได้ยินอาจเปลี่ยนแปลงและคงอยู่นานขึ้น

• บ้านหมุน: ยังเกิดได้ แต่แตกต่างกันในแต่ละคน
• การได้ยิน: อาจไม่ได้กลับมาใกล้เคียงเดิมทุกครั้ง
• เสียงรบกวน / แน่นหู: อาจยังคงอยู่หรือเกิดเป็นช่วง ๆ
• การทรงตัว: บางคนอาจเริ่มรู้สึกไม่มั่นคง

3. การสูญเสียการได้ยินหรือปัญหาการทรงตัวอาจคงอยู่

• บ้านหมุน: ในบางรายอาจลดลงหรือยังเกิดขึ้นเป็นระยะ
• การได้ยิน: อาจมีการสูญเสียการได้ยินที่คงอยู่นานขึ้น
• เสียงรบกวน / แน่นหู: อาจยังคงอยู่
• การทรงตัว: อาจมีปัญหาการทรงตัวต่อเนื่อง

4. ในบางราย บ้านหมุนอาจลดลง แต่ปัญหาอื่นยังคงอยู่

• บ้านหมุน: อาจลดลงทั้งความถี่หรือความรุนแรง
• การได้ยิน: อาจมีการสูญเสียการได้ยินที่คงอยู่
• เสียงรบกวน / แน่นหู: อาจยังคงอยู่
• การทรงตัว: อาจยังมีความไม่มั่นคง

ทั้ง 4 ลักษณะนี้เป็นเพียงตัวอย่างของรูปแบบอาการที่อาจพบได้ ไม่ควรใช้เพื่อระบุว่าโรคอยู่ใน ‘ระยะ’ ใด และไม่ได้หมายความว่าจะต้องเกิดขึ้นตามลำดับ

อาการบ้านหมุนในแต่ละครั้งเป็นอย่างไร?

นอกจากการเปลี่ยนแปลงของอาการเมื่อเวลาผ่านไปแล้ว ในแต่ละครั้งที่เกิดอาการบ้านหมุน อาการก็อาจมีลักษณะแตกต่างกันทั้งก่อน ระหว่าง และหลังอาการ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่จะมีสัญญาณเตือนเหมือนกัน

1. ก่อนเกิดอาการบ้านหมุน

• บางคนอาจสังเกตเห็นว่าหูแน่นหรืออื้อเพิ่มขึ้น
• เสียงรบกวนในหูเปลี่ยนไป
• การได้ยินเปลี่ยนแปลงหรือเสียงอู้อี้
• รู้สึกเวียนศีรษะและทรงตัวไม่มั่นคง

แต่อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน หากรู้สึกว่าอาการกำลังเริ่มขึ้น ควรหยุดกิจกรรมที่กำลังทำและอยู่ในบริเวณที่ปลอดภัย โดยเฉพาะกิจกรรมที่อาจเกิดอันตรายหากเสียสมดุล

2. ระหว่างเกิดอาการบ้านหมุน

อาการบ้านหมุนอาจทำให้รู้สึกว่าสิ่งรอบตัวกำลังหมุน และอาจมีคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย สำหรับโรคน้ำในหูไม่เท่ากันที่เข้าเกณฑ์การวินิจฉัย อาการบ้านหมุนแต่ละครั้งจะมีระยะเวลาประมาณ 20 นาทีถึง 12 ชั่วโมง

ระหว่างมีอาการ ควรนั่งหรือนอนในบริเวณที่ปลอดภัย หลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว และขอความช่วยเหลือหากรู้สึกว่ามีความเสี่ยงต่อการล้ม หากอาการบ้านหมุนเกิดขึ้นใหม่ รุนแรง หรือเกิดร่วมกับการได้ยินที่เปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลัน ควรได้รับการประเมินจากแพทย์

3. หลังอาการสงบ

หลังอาการบ้านหมุนหายไป บางคนอาจกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ ขณะที่บางคนยังมีการได้ยินลดลง เสียงรบกวนในหู หรือการทรงตัวไม่มั่นคงเหลืออยู่ รูปแบบหลังอาการสงบจึงแตกต่างกันไปในแต่ละคน

ทำไมอาการจึงเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงเวลา?

สาเหตุที่แท้จริงของโรคน้ำในหูไม่เท่ากันยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด โรคนี้มีความเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของของเหลวในหูชั้นใน โดยภาวะที่เรียกว่า endolymphatic hydrops หรือการสะสมของของเหลวในระบบหูชั้นใน ถูกเสนอว่าอาจมีบทบาทต่อการเกิดอาการ

เนื่องจากหูชั้นในมีทั้งส่วนที่เกี่ยวข้องกับการได้ยินและการทรงตัว ความผิดปกติในบริเวณนี้จึงสามารถทำให้เกิดอาการได้ทั้งสองด้าน อย่างไรก็ตาม การดำเนินโรคแตกต่างกันมากในแต่ละคน จึงไม่ควรสรุปว่าทุกคนจะต้องมีอาการเปลี่ยนแปลงตามลำดับเดียวกัน

การวินิจฉัยโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน

การวินิจฉัยอาศัยประวัติ อาการ และผลตรวจการได้ยินร่วมกัน โดยไม่มีการตรวจเพียงอย่างเดียวที่สามารถยืนยันโรคได้ในทุกกรณี แพทย์อาจประเมิน

• ลักษณะและระยะเวลาของอาการบ้านหมุน
• ความถี่ของอาการ
• การเปลี่ยนแปลงของการได้ยิน
• ผลตรวจการได้ยิน
• เสียงรบกวนหรือความรู้สึกแน่นในหู
• อาการหรือโรคอื่นที่อาจมีลักษณะคล้ายกัน

สำหรับโรคน้ำในหูไม่เท่ากันที่เข้าเกณฑ์การวินิจฉัยอย่างชัดเจน จะพิจารณาจากการมีอาการบ้านหมุนที่เกิดขึ้นเองอย่างน้อย 2 ครั้ง แต่ละครั้งนานประมาณ 20 นาทีถึง 12 ชั่วโมง ร่วมกับการสูญเสียการได้ยินจากประสาทหูในช่วงความถี่ต่ำถึงกลางที่ตรวจยืนยันได้ และมีอาการทางหู เช่น เสียงรบกวนหรือความรู้สึกแน่นในหู โดยต้องไม่มีโรคอื่นที่อธิบายอาการได้ดีกว่า

เนื่องจากอาการบ้านหมุนสามารถเกิดจากหลายสาเหตุ แพทย์จึงอาจต้องประเมินภาวะอื่นร่วมด้วย เช่น ไมเกรนที่มีอาการเกี่ยวกับระบบการทรงตัว หรือความผิดปกติอื่นของหูชั้นใน

แนวทางการรักษาและการดูแลระยะยาว

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาที่ทำให้โรคน้ำในหูไม่เท่ากันหายขาดได้ในทุกคน แต่การรักษาสามารถช่วยควบคุมอาการและลดผลกระทบต่อการใช้ชีวิตได้ แนวทางการดูแลขึ้นอยู่กับอาการของแต่ละคน

1. การปรับพฤติกรรมและการใช้ชีวิต

แพทย์อาจแนะนำให้สังเกตและปรับปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการ เช่น อาหาร เครื่องดื่ม ความเครียด หรือพฤติกรรมบางอย่าง

แม้แพทย์อาจแนะนำการลดเกลือหรือปรับอาหารในผู้ป่วยบางราย แต่การตอบสนองต่อการดูแลเหล่านี้อาจแตกต่างกันในแต่ละคน จึงไม่ควรสรุปว่าการหลีกเลี่ยงอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งจะช่วยควบคุมอาการได้ในทุกคน

2. ยา

แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาเพื่อช่วยบรรเทาอาการบ้านหมุนหรือคลื่นไส้ในช่วงที่มีอาการ โดยควรใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์

3. การฟื้นฟูการทรงตัว

หากมีปัญหาการทรงตัวอย่างต่อเนื่อง แพทย์อาจพิจารณาการฟื้นฟูการทรงตัวเพื่อช่วยให้ร่างกายปรับตัวและจัดการกับปัญหาในระยะยาว

4. การช่วยเหลือด้านการได้ยิน

หากการสูญเสียการได้ยินส่งผลต่อการสื่อสาร แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการได้ยินอาจพิจารณาทางเลือก เช่น

• เครื่องช่วยฟัง
• อุปกรณ์ช่วยการได้ยินรูปแบบอื่นที่เหมาะสม
• การฟื้นฟูการได้ยิน
• ประสาทหูเทียม ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้และผ่านการประเมินว่าเหมาะสม

ทางเลือกที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับระดับและลักษณะการสูญเสียการได้ยิน ผลการตรวจ และความต้องการในการใช้ชีวิตของแต่ละบุคคล

ประสบการณ์จากผู้ใช้ประสาทหูเทียม

สำหรับผู้ที่มีการสูญเสียการได้ยินจากโรคน้ำในหูไม่เท่ากันจนจำเป็นต้องได้รับการช่วยเหลือด้านการได้ยิน ประสบการณ์หลังได้รับประสาทหูเทียมอาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน

เฮเลน ผู้เชี่ยวชาญด้านการได้ยินจากออสเตรเลีย ซึ่งมีประสบการณ์กับโรคน้ำในหูไม่เท่ากันและมีการสูญเสียการได้ยิน 1 ข้าง ได้เล่าถึงประสบการณ์หลังได้รับประสาทหูเทียม MED-EL เธอสังเกตว่าเสียงรบกวนในหูของเธอลดลงจนแทบไม่ได้ยินแล้ว

“ประสาทหูเทียม MED-EL ยังช่วยลดเสียงรบกวนในหูของฉันลงได้ด้วย ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าทึ่งมาก และทำให้ฉันรู้สึกโล่งใจเป็นอย่างมาก”
— เฮเลน ผู้ใช้ประสาทหูเทียม MED-EL จากออสเตรเลีย กับประสบการณ์โรคน้ำในหูไม่เท่ากัน

หมายเหตุ: ประสบการณ์ของเฮเลนเป็นประสบการณ์ส่วนบุคคล ไม่ได้หมายความว่าประสาทหูเทียมจะช่วยลดเสียงรบกวนในหูได้ในทุกคน

เมื่อไหร่ที่ควรพบแพทย์?

• หากมีการสูญเสียการได้ยินอย่างฉับพลัน
• อาการบ้านหมุนเกิดขึ้นบ่อยหรือรุนแรง
• การได้ยินเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน
• เสียงรบกวนหรือความรู้สึกแน่น/อื้อในหูที่ต่อเนื่อง
• ปัญหาการทรงตัวที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
• การเสียการทรงตัวหรือล้มลงอย่างกะทันหันโดยไม่หมดสติ (drop attacks)

หากมีการสูญเสียการได้ยินอย่างฉับพลัน ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว เพราะเป็นภาวะที่ควรได้รับการตรวจและดูแลอย่างเหมาะสม

หากมีอาการเวียนศีรษะที่เกิดขึ้นใหม่หรือรุนแรงร่วมกับแขนขาอ่อนแรง พูดลำบาก ปวดศีรษะรุนแรง หรืออาการผิดปกติทางระบบประสาทอื่น ๆ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว เพราะอาการเหล่านี้อาจไม่ได้เกิดจากโรคน้ำในหูไม่เท่ากันเพียงอย่างเดียว

สรุป

โรคน้ำในหูไม่เท่ากันไม่ได้มี “4 ระยะ” ที่ผู้ป่วยทุกคนจะต้องเผชิญ อาการของโรคสามารถเปลี่ยนแปลงได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่บ้านหมุนและการได้ยินที่ขึ้น ๆ ลง ๆ ไปจนถึงการเปลี่ยนแปลงของการได้ยินที่คงอยู่นานขึ้น หรือปัญหาการทรงตัวที่อาจเกิดขึ้นต่อเนื่อง แต่ลักษณะเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นตามลำดับเดียวกันในทุกคน และไม่ควรใช้เพื่อระบุว่าโรคอยู่ใน “ระยะ” ใด

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การพยายามระบุว่า “ตอนนี้อยู่ช่วงไหน” แต่คือการติดตามอาการบ้านหมุน การได้ยิน เสียงรบกวนในหู ความรู้สึกแน่นหรืออื้อในหู ปัญหาการทรงตัว และผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

หากมีอาการผิดปกติหรือการได้ยินเปลี่ยนแปลง ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านหู คอ จมูก หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการได้ยิน เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

1. โรคน้ำในหูไม่เท่ากันจะมีอาการแย่ลงเสมอไหม?
ไม่เสมอไป อาการและการเปลี่ยนแปลงของโรคแตกต่างกันในแต่ละคน บางคนอาจมีช่วงที่อาการสงบเป็นเวลานาน ขณะที่บางคนอาจมีการสูญเสียการได้ยินหรือปัญหาการทรงตัวต่อเนื่องมากขึ้น

2. แต่ละลักษณะของอาการใช้เวลานานแค่ไหน?
ไม่มีระยะเวลาที่กำหนดแน่นอน เพราะ “4 ลักษณะอาการ” ในบทความนี้ไม่ใช่ระยะมาตรฐานของโรค ผู้ป่วยแต่ละคนอาจมีรูปแบบและระยะเวลาของอาการแตกต่างกัน

3. มีปัจจัยอะไรที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการไหม?
ปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องแตกต่างกันในแต่ละคน โดยมีการศึกษาปัจจัยด้านอาหาร เครื่องดื่ม ความเครียด และพฤติกรรมบางอย่าง แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าปัจจัยเหล่านี้จะกระตุ้นอาการในทุกคน การจดบันทึกอาการอาจช่วยให้สังเกตเห็นรูปแบบอาการของตนเองได้

4. โรคน้ำในหูไม่เท่ากันทำให้สูญเสียการได้ยินแบบถาวรได้ไหม?
ได้ในผู้ป่วยบางราย การสูญเสียการได้ยินอาจคงอยู่หรือมีความรุนแรงเพิ่มขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป จึงควรติดตามผลตรวจการได้ยินอย่างสม่ำเสมอ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหากเริ่มส่งผลต่อการสื่อสาร

5. ถ้าบ้านหมุนลดลง แปลว่าโรคหายแล้วใช่ไหม?
ไม่จำเป็นเสมอไป ในผู้ป่วยบางรายอาการบ้านหมุนอาจลดลงเมื่อเวลาผ่านไป แต่การสูญเสียการได้ยิน เสียงรบกวนในหู หรือปัญหาการทรงตัวอาจยังคงอยู่ได้

National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), National Institutes of Health (NIH)
American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS)
PubMed
Vestibular Disorders Association
Mayo Clinic
MED-EL blog

• Facebook
• Twitter
• Line